Anne is 84 en zegt dat ze in haar leven al heel wat hete zomers, kurkdroge tijden en merkwaardig weer heeft gezien. Toch hoort ze zodra ze het nieuws aanzet steeds weer hetzelfde begrip langskomen: klimaatverandering.
Is het bloedheet? Klimaatverandering. Blijft regen wekenlang uit? Klimaatverandering. Zakt het peil van de grote rivieren? Ook weer: klimaatverandering.
Dat begint Anne flink te irriteren.
Volgens haar wordt soms net gedaan alsof uitzonderlijk lage waterstanden iets van nu zijn. Daarom wijst ze op opvallende archiefbeelden uit 1955.
‘Toen sprak niemand over klimaatverandering’
Op historische opnames van het Nederlands Instituut voor Beeld & Geluid zie je hoe uitzonderlijk laag de Rijn in 1955 stond.
Het kurkdroge najaar had toen flinke impact op de rivier.
Je ziet onder andere dat de houten beschoeiing van de Rijnkade bij Arnhem helemaal blootligt. De pijlers van de Rijnbrug staan deels droog en woonschepen belanden door het lage water zelfs op het droge.
De scheepvaart had er ook last van: de vaargeul was zó smal dat zelfs kleinere schepen soms vastliepen.
Voor Anne zijn die opnames genoeg aanleiding om vraagtekens te zetten bij hoe er nu over lage waterstanden wordt gepraat.
“Toen had niemand het over klimaatverandering,” vat ze het nuchter samen.
Archiefbeelden wakkeren discussie aan
Die opmerking triggert waarschijnlijk veel mensen.
Kijk je naar die oude fragmenten, dan oogt het echt extreem: oevers die bijna droogvallen, schepen die amper vooruitkomen en brede stukken rivierbodem die normaal onder water staan.
Het zou zó een recente, droge zomer kunnen zijn.
Toch zijn ze inmiddels ruim zeventig jaar oud.
Voor iemand als Anne roept dat één duidelijke vraag op: waarom wordt een lage waterstand nu zo rap aan klimaatverandering gelinkt, terwijl zulke situaties vroeger blijkbaar óók voorkwamen?
‘Alsof droogte vroeger niet bestond’
Wat haar vooral stoort, is het idee dat extreem weer iets totaal nieuws zou zijn.
Ze kan zich uit haar jeugd hete zomers, strenge winters en droge perioden herinneren. Elk jaar was anders, maar dat het soms flink uit de toon viel, vindt ze allerminst nieuw.
En dan heb je ook nog die opnames uit 1955.
De Rijn stond toen zó laag dat plekken die normaal onder water zitten ineens zichtbaar werden. Woonschepen lagen droog en de scheepvaart had echt serieuze hinder.
“Als je vandaag dit soort beelden zou schieten, stond ‘het klimaat’ ongetwijfeld meteen bovenaan elk nieuwsbericht,” is precies het soort gedachte die zulke historische fragmenten oproepen.
Maar wat zeggen die beelden nu echt?
Daar begint natuurlijk het debat.
De opnames maken in elk geval één ding glashelder: ook in 1955 kwam er een uitzonderlijk lage stand van de Rijn voor.
Of je daar meteen conclusies over klimaatverandering aan kunt koppelen, is wat anders. Eén voorval uit één jaar vertelt natuurlijk niet het hele verhaal over trends die zich decennia uitstrekken.
Maar dat is voor Anne eigenlijk niet het hoofdargument.
Ze ergert zich vooral aan de toon van het huidige gesprek.
Volgens haar wordt al snel gedaan alsof elke hete dag, droge maand of lage rivierstand meteen iets buitengewoons is.
En als je dan beelden uit tientallen jaren terug ziet met vergelijkbare taferelen, ga je vanzelf vragen stellen.
Op social media doen dit soort beelden het altijd goed
Oude nieuwsitems zijn daardoor ideaal voer voor discussies op social media.
Leg fragmenten uit 1955 naast recente foto’s van een lage Rijn en je hebt binnen no-time twee kampen.
De ene club zegt: “Zie je, vroeger gebeurde dit óók.”
De andere kant reageert dat één droge periode niks zegt over klimaatverandering op de lange termijn.
Voor je het weet, leggen honderden mensen in de comments uit hoe het volgens hen écht zit met het klimaat.
Anne zelf houdt het simpel.
Ze kijkt en ziet vooral iets dat volgens haar vaak vergeten wordt: extreem weer was er vroeger óók.
1955 leverde in elk geval opvallende beelden op
Los van het hele klimaatdebat zijn die historische opnames bijzonder om terug te kijken.
De Rijn is voor Nederland en Duitsland een van de belangrijkste rivieren. Dat het peil zó ver wegzakte dat woonschepen droogvielen en zelfs kleine schepen moeite kregen met de vaargeul, laat zien hoe uitzonderlijk droog het najaar van 1955 was.
Voor wie die tijd bewust heeft meegemaakt, roepen zulke beelden ongetwijfeld herinneringen op.
En jongere generaties ontdekken zo misschien dat discussies over droogte en lage waterstanden bepaald niet exclusief bij onze tijd horen.
Anne weet in elk geval wat ze ervan vindt
Gaat iedereen het met haar eens zijn? Zeker niet.
Sterker nog, dit is precies zo’n onderwerp waarbij de reacties razendsnel vollopen.
Maar Anne maalt daar niet om.
Hoort ze weer dat een lage Rijn meteen aan klimaatverandering wordt gekoppeld, dan denkt ze terug aan die oude fragmenten.
“Kijk eerst maar eens naar 1955,” blijft haar boodschap.
Wij zijn benieuwd wat jij ervan vindt: heeft Anne een punt en koppelen we extreem weer tegenwoordig te snel aan klimaatverandering? Of kun je een voorval uit 1955 eigenlijk niet vergelijken met wat er nu gebeurt?
Laat het weten op Facebook. Daar valt vast genoeg over te bespreken.
