Verontrustende aanwijzing rond een bekend vaccin
Er is nieuw onderzoek opgedoken dat tot nadenken stemt: het AstraZeneca-vaccin lijkt mogelijk minder goed te beschermen tegen het coronavirus dan eerder gedacht. Niet omdat het niets doet, maar omdat het in de neus – de plek waar het virus vaak als eerste binnendringt – minder vaak beschermende antistoffen opwekt. Juist die lokale antistoffen vormen een belangrijke verdedigingslinie.
Dat zet vraagtekens bij hoe goed dit vaccin besmetting en verdere verspreiding van Covid-19 kan tegengaan, zeker vergeleken met bijvoorbeeld het Pfizer-vaccin. Het draait niet alleen om de cijfers, maar vooral ook om waar in je lichaam de afweer actief is en hoe krachtig die daar werkt.
Wat doen antistoffen in je neus?
Meestal komt het virus je lichaam binnen via de bovenste luchtwegen. Als er in je neusslijmvlies al neutraliserende antistoffen klaarstaan, kunnen die het virus in een vroeg stadium afremmen. Ze blokkeren de spike-eiwitten waardoor het virus zich minder goed kan hechten aan cellen. Daardoor krijgt het minder kans om zich te vermenigvuldigen en verklein je de kans op besmetting of het doorgeven aan anderen.
Uit het onderzoek komt een duidelijk verschil naar voren tussen de vaccins. Bij mensen die Pfizer kregen, werd bij 96 procent antistofactiviteit in de neus gemeten. Bij degenen met AstraZeneca was dat 59 procent. Met andere woorden: Pfizer zet bij een veel groter deel van de gevaccineerden die cruciale, lokale eerste barrière in werking.
Het gaat niet alleen om hoeveel, maar ook om hoe sterk
De onderzoekers keken niet alleen naar de aanwezigheid van antistoffen, maar ook naar hoe goed ze het virus wisten te neutraliseren. Ook daar kwam Pfizer gunstiger uit de bus. De antistoffen in het neusslijmvlies na Pfizer bleken het spike-eiwit effectiever te neutraliseren dan na AstraZeneca. Het verschil zit dus zowel in de aanwezigheid als in de kwaliteit van de lokale afweer.
Opvallend detail: een eerdere coronabesmetting leverde in dit onderzoek geen aantoonbaar voordeel op voor die lokale neusrespons na vaccinatie. Met andere woorden: ook als je al eens corona hebt gehad, betekent dat niet automatisch dat je na je prik sterkere antistoffen in de neus aanmaakt. Het type vaccin lijkt hierin zwaarder te wegen dan je infectieverleden.
Wat zegt dit over besmetting en verspreiding?
Als je in de neus minder of minder krachtige antistoffen hebt, is de kans groter dat het virus toch binnenkomt en zich kortstondig kan vermenigvuldigen. Dat kan gevolgen hebben voor het risico op besmetting na vaccinatie en mogelijk ook voor overdraagbaarheid. Dat betekent niet dat AstraZeneca geen bescherming biedt – vaccins beschermen vooral goed tegen ernstige ziekte – maar verschillen in lokale afweer kunnen wel verklaren waarom sommige mensen na vaccinatie alsnog besmet raken.
Waarom meer onderzoek naar neusimmuniteit belangrijk blijft
Deze bevindingen laten zien hoe waardevol het is om niet alleen in het bloed te meten, maar juist ook op de plek waar het virus het lichaam binnenkomt. De aanwezigheid en kracht van antistoffen in je neus zeggen veel over de kans op infectie en transmissie. Er is meer onderzoek nodig om te snappen hoe verschillende vaccins die lokale verdediging aanzetten en wat dat betekent in het licht van nieuwe varianten.
Daarbij is het nuttig te bekijken hoe lang die neusantistoffen blijven, wat boosters doen en of combinaties van vaccins andere effecten geven. Hoe beter we dit in kaart hebben, hoe scherper we de bescherming van vaccins kunnen beoordelen.
Wat kun je zelf doen?
Tot er meer duidelijkheid is, is het slim om rekening te houden met de beperkingen van bepaalde vaccins. Volg de adviezen van gezondheidsautoriteiten, zeker in periodes waarin het virus veel rondgaat. Blijf op de hoogte van nieuwe inzichten en aanbevelingen, en stel je vragen aan je huisarts of de GGD als je twijfelt. Door informatie te delen en elkaar alert te houden, verklein je de kans op verspreiding en help je jezelf en de mensen om je heen beter te beschermen.
