Op de beelden zie je de Bossche FVD-fractievoorzitter Ramon van Asch met zijn zoontje naast een kooigevecht. Hoe is hij daar beland? Die vraag drong zich op na de Zembla-docu De neonazi-files. Tegelijk kwam er kritiek op de keuze voor Willem Wagenaar als expert. Deze onderzoeker van de Anne Frank Stichting werd in 1987 veroordeeld vanwege zijn rol bij een gewelddadige actie tegen een politieke bijeenkomst in Kedichem. Daarbij verloor een aanwezige een been.
Met zijn zoontje bij de kooi
Voor de uitzending, die op 18 november verscheen, werkte Zembla samen met het Vlaamse Pano. Via een infiltrant kregen de makers toegang tot besloten chats en uren aan video. Zo achterhaalden ze waar drie vechtoernooien op het Nederlandse platteland waren gehouden. In de beelden zie je hoe deelnemers elkaar in een kooi te lijf gaan, en hoe omstanders de Hitlergroet brengen. Een van de groepen rond die toernooien is Active Club Dietsland.
Na de uitzending gaf Van Asch zijn eigen uitleg. Een bekende had hem in juni uitgenodigd voor een evenement. Hij zegt vooraf niet te hebben geweten wat er precies zou plaatsvinden. Dat hij zijn kind meenam, moest volgens hem laten zien hoe weinig hij vermoedde. Pas toen een paar bezoekers maskers opzette en een scheidsrechter een partij aankondigde, viel het kwartje. Van Asch stelt dat hij vrijwel meteen na de start van het gevecht is vertrokken.
De politiek reageerde binnen enkele uren. Op verzoek van het partijbestuur legde Van Asch zijn zetel in de Bossche gemeenteraad neer. Hij zei alle schijn van betrokkenheid te willen vermijden. FVD meldde uiteindelijk dat zes leden waren geroyeerd. Ook minister van Justitie David van Weel liet van zich horen: volgens hem moest de partij uitleggen waarom leden bij zulke bijeenkomsten opdoken.

Waarom de naam Willem Wagenaar vragen oproept
Een van de sprekers in de Zembla-aflevering was Willem Wagenaar. Als onderzoeker bij de Anne Frank Stichting houdt hij zich bezig met rechts-extremisme. Critici wezen op een passage uit zijn eigen verleden: in 1987 kreeg Wagenaar een celstraf voor zijn betrokkenheid bij de Kedichem-actie, een jaar eerder. Juist in een programma over politiek extremisme hadden kijkers volgens hen die context moeten meekrijgen.
Wat speelde er toen? Op zaterdag 29 maart 1986 kwamen leden van de Centrumpartij en de Centrumdemocraten samen in hotel Cosmopolite. De partijen lagen met elkaar overhoop en wilden in het Zuid-Hollandse dorp praten over verzoening. Tegenstanders trokken naar het hotel om de bijeenkomst te ontregelen. Er werd geweld gebruikt en in het pand ontstond brand. Voor wie binnen zat, veranderde een politieke vergadering in een paniekerige vlucht.
Wil Schuurman, toen secretaresse en later echtgenote van politicus Hans Janmaat, probeerde via een raam weg te komen. Ze raakte zo zwaar gewond dat een van haar benen geamputeerd moest worden. Ook voor de hoteleigenaar en zijn familie kreeg de brand een tragisch staartje: twee maanden later kwam hij om bij het opruimen van de resten van zijn hotel.
Meerdere actievoerders kregen celstraffen. Belangrijk is dat het gerechtelijk laboratorium niet kon vaststellen hoe de brand precies was ontstaan. Daardoor kon het Openbaar Ministerie geen opzettelijke brandstichting ten laste leggen. Wagenaar aanwijzen als degene die het vuur deed ontstaan, gaat verder dan wat uit het onderzoek blijkt.
Had Zembla dat verleden moeten noemen?
Bij de Anne Frank Stichting was die veroordeling al lang bekend. In 2017 liet de stichting in het Financieele Dagblad weten hiervan op de hoogte te zijn en Wagenaar te steunen. Ook vanuit FVD waren toen al vragen gesteld over zijn verleden, nadat hij in een ander stuk als deskundige was opgevoerd. De discussie laait nu weer op door het onderwerp waarover Zembla hem aan het woord liet.
Daar zit de kern van de kritiek op de redactie. Zembla zocht uit wie er langs de vechtkooi stonden, welke connecties zij hadden en wat hun aanwezigheid betekende. Critici vragen waarom kijkers over Wagenaar minder achtergrond kregen, terwijl hij zelf betrokken was bij een actie waarbij politieke tegenstanders gewond raakten. Eén zin over Kedichem had je de kans gegeven om zijn geschiedenis mee te wegen. Dat is een legitieme journalistieke vraag, ook als je vindt dat FVD terecht uitleg moest geven over de mensen die op de beelden voorkwamen.



