Populaire rugpijnmedicatie in verband gebracht met risico op denkstoornissen
Een middel waar veel mensen op terugvallen bij aanhoudende lage rugpijn lijkt toch een keerzijde te hebben. Een nieuw grootschalig onderzoek wijst erop dat langdurig gebruik van gabapentine samenhangt met een duidelijk hogere kans op dementie en andere vormen van cognitieve achteruitgang. Geen reden tot paniek, wel iets om scherp op te letten: vooral wie het middel langere tijd slikt, lijkt later een groter risico te hebben op problemen met geheugen en denkvermogen.
Zo deden de onderzoekers het
Onderzoekers van Case Western Reserve University analyseerden data uit 68 zorgsystemen in de VS. Ze vergeleken 26.414 volwassenen die gabapentine kregen voorgeschreven vanwege langdurige lage rugpijn met een vergelijkbare groep met dezelfde klachten die het middel niet gebruikte. De bevindingen, gepubliceerd in Regional Anesthesia & Pain Medicine, laten zien dat zes of meer voorschriften voor gabapentine geassocieerd waren met 29% meer kans op een dementiediagnose binnen tien jaar en zelfs 85% meer kans op milde cognitieve stoornissen (MCI).
Ook jongvolwassenen vielen op
Het risico bleek niet beperkt tot ouderen. Bij gebruikers van 35 tot 49 jaar verdubbelde de kans op dementie, terwijl de kans op MCI ongeveer verdrievoudigde. Onder 50- tot 64-jarigen werd een vergelijkbare stijging gezien. Alleen in de groep van 18 tot 34 jaar was er geen statistisch significant verhoogd risico. De onderzoekers adviseren daarom om volwassenen die gabapentine gebruiken beter te monitoren, juist omdat de effecten ook op jongere leeftijd zichtbaar leken.
Hoe meer voorschriften, hoe groter het risico
Zoals bij elk medicijn zijn er bekende bijwerkingen, zoals duizeligheid, ongewone moeheid, vocht vasthouden met zwelling en een droge mond. Eerder onderzoek koppelde het middel bovendien aan mogelijke ademhalingsproblemen. In deze studie kwam een duidelijk patroon naar voren: hoe vaker iemand gabapentine kreeg, hoe groter de cognitieve risico’s. Mensen met twaalf of meer voorschriften hadden 40% meer kans op dementie en 65% meer kans op MCI. Deze verbanden bleven bestaan nadat er was gecorrigeerd voor andere aandoeningen, demografische factoren en het gelijktijdig gebruik van andere medicijnen.
Maakt gabapentine je dan dement?
Dat kun je op basis van dit onderzoek niet stellen. Het gaat om observationeel onderzoek: dat laat een sterk verband zien, maar geen directe oorzaak-gevolgrelatie. De onderzoekers konden bovendien niet precies inzoomen op doseringen of exacte gebruiksduur. Toch is de dataset groot en sluiten de resultaten aan bij toenemende zorgen over cognitieve bijwerkingen van dit middel. Met andere woorden: een serieus signaal, al is aanvullend onderzoek nodig om het mechanisme en de causaliteit te begrijpen.
Waarom gabapentine zo wijdverspreid raakte
Gabapentine bestaat sinds begin jaren negentig en is oorspronkelijk ontwikkeld tegen epilepsie. Later werd het steeds vaker voorgeschreven bij chronische pijn, zenuwpijn, pijn na gordelroos en het rusteloze-benensyndroom. Een belangrijke drijfveer: het gold als een veiliger alternatief voor opioïden. Bij rugpijn wordt het vaak langdurig gebruikt. Veel patiënten hebben daarnaast te maken met minder beweging, wat op zichzelf al een risicofactor is voor cognitieve achteruitgang. In dit onderzoek werden gabapentinegebruikers vergeleken met patiënten met vergelijkbare klachten, wat erop wijst dat beperkte mobiliteit het verband niet volledig verklaart.
Wat kun je doen als je het gebruikt
Schrik niet, maar wees wel alert. Gebruik jij of iemand in je omgeving gabapentine voor rugpijn, bespreek dan met je arts welke risico’s er zijn en welke alternatieven passen. Overweeg zo nodig periodieke controles van je geheugen en probeer onnodig langdurig gebruik te vermijden. Gabapentine geldt nog steeds als veiliger dan sommige andere pijnstillers, maar bewust kiezen blijft belangrijk. De kern van het onderzoek: er is een aantoonbaar verband tussen het voorschrijven van gabapentine en het optreden van dementie of cognitieve stoornissen binnen tien jaar. Gezien het wijdverbreide gebruik is dat iets om serieus te nemen en samen met je zorgverlener op te volgen.
