Zodra ergens in Nederland een weg dichtgaat, barst de discussie weer los. Klimaatgroepen trekken de straat op, boeren rijden met tractors naar acties en voor je het weet vliegen de verwijten heen en weer.
De 75-jarige Johan heeft er inmiddels een duidelijke kijk op. Hij vindt dat er met twee maten gemeten wordt.
“Als Extinction Rebellion zich aan het asfalt vastplakt, lijkt het allemaal te kunnen. Maar zodra boeren protesteren, is het opeens vreselijk. Leg mij dat maar eens uit.”
Met die opmerking raakt hij precies een gevoelige snaar.
“Waarom wordt het ene protest anders beoordeeld dan het andere?”
Johan zegt dat hij demonstranten best begrijpt. In een democratie hoort protesteren erbij. Waar hij mee worstelt, is het verschil in hoe er wordt gereageerd.
“Als klimaatactivisten een weg afsluiten, hoor je meteen dat demonstreren een grondrecht is”, zegt hij. “Maar als boeren met trekkers ergens gaan staan, is het ineens: iedereen moet wel gewoon naar zijn werk kunnen.”
Daar wringt voor Johan iets.
Hij vraagt zich af waarom de ene blokkade voor sommigen ‘noodzakelijk’ is, terwijl een andere meteen op stevige weerstand stuit.
Extinction Rebellion zorgt vaak voor discussie
Extinction Rebellion staat bekend om opvallende klimaatacties. Daarbij worden soms wegen of andere plekken afgesloten en gebruiken sommige demonstranten technieken waardoor je ze niet zomaar kunt weghalen.
Voorstanders zeggen dat zulke acties nodig zijn om aandacht te trekken voor klimaatverandering en dat een ‘gewone’ demonstratie te weinig oplevert.
Tegenstanders denken daar totaal anders over.
Volgens hen treffen wegblokkades vooral gewone mensen die niets met het conflict te maken hebben.
En precies daar wordt het volgens Johan interessant.
“Dan moet je bij boeren hetzelfde zeggen”
Ook boeren kozen de laatste jaren vaak voor acties die je niet zomaar kunt negeren. Trekkers doken op op wegen en bij overheidsgebouwen, en soms leverde dat stevige hinder op.
Dat riep stevige kritiek op.
Volgens Johan is dat op zich logisch. Als je overlast veroorzaakt, kun je verwachten dat mensen daar kwaad over worden.
Maar dan moet je diezelfde lijn wel consequent doortrekken, vindt hij.
“Als je vindt dat boeren geen wegen mogen blokkeren omdat anderen daar last van hebben, prima”, zegt hij. “Maar zeg dan ook hetzelfde als klimaatactivisten dat doen.”
Sociale media vergroten dat verschil alleen maar
Scroll je door discussies over demonstraties, dan zie je al snel twee kampen ontstaan.
Bij berichten over boerenacties zie je reacties van mensen die vinden dat boeren eindelijk voor zichzelf opkomen. Anderen zijn juist woedend over trekkers, blokkades en de gevolgen voor andere weggebruikers.
Bij klimaatacties zie je vrijwel het spiegelbeeld.
De een noemt de demonstranten moedig omdat ze ver willen gaan voor hun overtuiging. De ander vraagt zich af waarom automobilisten en voorbijgangers daarvan de dupe moeten zijn.
En dan komt het bekende verwijt weer langs: meten met twee maten.
Maar zijn die situaties eigenlijk wel vergelijkbaar?
Precies die vraag maakt het debat zo fel.
Geen enkel protest is identiek. Locatie, duur, omvang, risico’s en de gekozen actiemiddelen verschillen enorm. Daardoor kan ook de reactie van politie en overheid per keer anders zijn.
Toch draait het voor Johan vooral om het principe.
Als je accepteert dat burgerlijke ongehoorzaamheid soms bij protest hoort, moet je volgens hem niet ineens anders gaan oordelen zodra je het niet eens bent met de boodschap.
En andersom: wie vindt dat je nooit wegen mag blokkeren, zou dat volgens hem ook moeten vinden wanneer het doel je juist wél aanspreekt.
“Het lijkt vooral te draaien om wie er protesteert”
Dat is uiteindelijk wat Johan het meest ergert.
Hij heeft het idee dat veel Nederlanders eerst kijken wie er demonstreert en pas daarna bepalen wat ze van de actiemethode vinden.
Ben je het eens met de demonstranten? Dan voelt een blokkade ineens een stuk noodzakelijker.
Ben je het oneens met de boodschap? Dan is precies dezelfde overlast opeens onacceptabel.
“Daar kan ik echt niet tegen”, zegt Johan. “Je hoeft het niet met boeren eens te zijn. Je hoeft het ook niet met Extinction Rebellion eens te zijn. Maar de regels zouden voor iedereen gelijk moeten zijn, toch?”
Protesteren zonder hinder is bijna niet mogelijk
Daarmee rijst een lastige vraag: hoeveel hinder mag een demonstratie eigenlijk veroorzaken?
Een protest dat niemand ziet of merkt, levert zelden aandacht op. Daarom kiezen actiegroepen soms bewust voor plekken waar je ze onmogelijk kunt negeren.
Maar zodra een actie het dagelijkse leven van anderen raakt, loopt de irritatie op.
Een automobilist die uren stilstaat, heeft vaak weinig oor voor de boodschap achter de blokkade. Dat geldt net zo goed voor ondernemers, werknemers of omwonenden die door een actie hinder ondervinden.
Dan maakt het misschien weinig uit of er een tractor of een klimaatactivist voor je neus staat.
Johan krijgt zowel steun als kritiek
Wat hij zegt, zal genoeg mensen aanspreken. Zeker Nederlanders die vinden dat boeren de afgelopen jaren te hard zijn aangepakt, herkennen die vergelijking.
Maar er zijn net zo goed mensen die Johan te kort door de bocht vinden.
Zij zullen zeggen dat je demonstraties niet één op één kunt vergelijken en dat omstandigheden en gedrag tijdens een actie uitmaken.
Daarom is het zo’n onderwerp waar mensen eindeloos over blijven discussiëren.
Eén vraag blijft staan
Johan verwacht niet dat iedereen hem gelijk geeft. Daar gaat het hem naar eigen zeggen ook niet om.
Hij wil vooral dat je jezelf één simpele vraag stelt:
Vind je een bepaalde manier van demonstreren écht fout, of vind je die vooral fout zodra de andere kant het doet?
Want daar zit volgens hem de echte dubbele standaard.
Zijn conclusie is helder:
“Of boeren nu de weg blokkeren of Extinction Rebellion: als iets niet mag, dan moet het voor iedereen niet mogen. Zo ingewikkeld is dat toch niet?”
