De verstandhouding tussen VVD, D66 en CDA kraakt flink na een belastingdeal met oppositiepartijen PRO en Volt. VVD-voorvrouw Dilan Yesilgöz zegt zich overvallen te voelen en wil een fundamentele reset van hoe de coalitie samenwerkt. Donderdag 12 november staat een cruciaal debat met premier Rob Jetten gepland, waarna de stemmingen over het Belastingplan volgen.
Van een kabinetsval is woensdagavond nog geen sprake. Wel maakt de reactie van Yesilgöz duidelijk dat het conflict breder is dan alleen onenigheid over een fiscale maatregel. Voor de VVD draait het inmiddels ook om het vertrouwen in de twee coalitiepartners.
Belastingdeal jaagt spanningen op
D66 en CDA sloten woensdag met PRO en Volt een akkoord over een aangepaste versie van hun belastingplan. Het idee: vermogenden zwaarder laten bijdragen en werken goedkoper maken. Het pakket moet in totaal rond de 1 miljard euro opleveren. Voor het verlagen van het laagste tarief in box 1 is ongeveer 900 miljoen euro gereserveerd.
Dit compromis is kleiner dan het eerdere voorstel, dat neerkwam op een verschuiving van zo’n 1,5 miljard euro. Die eerste variant was voor de VVD onacceptabel, omdat die volgens de partij botste met de coalitieafspraken.
Ondanks de afgezwakte plannen zijn de bezwaren bij de liberalen niet verdwenen. De vraag is dus niet alleen of de vier onderhandelende partijen genoeg steun vinden voor hun aanpassing. Het gaat ook om de politieke prijs die de coalitie betaalt voor het in zee gaan met PRO en Volt.
VVD en CDA met uiteenlopende verhalen
Een groot twistpunt is hoe de gesprekken precies zijn gelopen. CDA-leider Henri Bontenbal zegt dat de VVD op meerdere momenten op de hoogte is gebracht. Yesilgöz ontkent dat haar partij behoorlijk is meegenomen in de uiteindelijke deal.
Die verhalen botsen duidelijk. Beweren dat één partij doelbewust heeft gelogen, gaat verder dan je uit die tegenstrijdigheden kunt concluderen. Wel is glashelder dat de communicatie zelf inmiddels brandstof is voor het conflict.
Na uren intern beraad trok Yesilgöz woensdagavond nog niet de stekker uit de samenwerking. Ze waarschuwde wel dat de VVD haar positie moet heroverwegen als D66 en CDA het voorstel echt blijven steunen. Wat de door haar gewenste reset precies inhoudt, werkte ze niet uit. Ze verwees daarbij ook naar de rol van premier Jetten.
Meerderheid bij elkaar krijgen was al lastig
De klap komt na weken schaken over het Belastingplan voor 2027. Het minderheidskabinet heeft de oppositie nodig om plannen door beide Kamers te krijgen. In eerdere debatten lagen daarom meerdere routes op tafel om voldoende stemmen te verzamelen.
Volgens het officiële verslag van de Tweede Kamer waren er gesprekken met onder anderen PRO en Volt, maar ook met JA21, SGP en BBB. Daarnaast was er overleg met ChristenUnie, 50PLUS en de Groep Markuszower. Steun in de Tweede Kamer betekent bovendien niet automatisch dat de Eerste Kamer ook instemt.
Jetten wees al op 6 november op de spanning: coalitiefracties hebben eigen grenzen en afspraken, maar moeten tegelijk zaken doen met oppositiepartijen. Hij benadrukte toen ook dat je elkaar niet moet verrassen. Precies over dat punt verschillen VVD en CDA nu van inzicht.
Donderdag debat en daarna de knoppen
Het debat met Jetten begint donderdag om 10.15 uur. Daarna stemmen de Kamerleden over de wijzigingen en over het complete Belastingplan. Dat zijn losse besluiten: je kunt tegen een amendement zijn en uiteindelijk toch voor het hele pakket stemmen.
Die optie is relevant voor de VVD, maar daarmee is de vertrouwenskwestie niet ineens opgelost. Een fiscale uitweg en het lijmen van de politieke verhoudingen zijn twee verschillende trajecten.
De uitkomst ligt nog open. Donderdag hoor je of de coalitiepartijen genoeg ruimte zien om door te gaan en welke fiscale maatregelen écht steun krijgen. Tot die tijd is er sprake van een fors conflict binnen de coalitie, maar nog geen bevestigde kabinetsval.
