Een spraakmakend journalistiek onderzoek naar mogelijke bijwerkingen van coronavaccins zet opnieuw allerlei vragen op scherp.
Onderzoekers uit meerdere landen laten weten dat ze op hindernissen stuiten wanneer ze langdurige gezondheidsklachten willen bestuderen die sommige mensen na een prik melden.
Publiceren van bepaalde studies blijkt lastig, en andere onderzoeksplannen krijgen geen geld.
Dat blijkt uit werk van Pointer, Trouw en The Investigative Desk, gepubliceerd op 16 oktober 2026.
De betrokken wetenschappers vinden dat er meer ruimte moet komen om mogelijke bijwerkingen grondig en zonder vooroordelen te onderzoeken.
Dat wil niet zeggen dat er bewijs is dat coronavaccins op grote schaal langdurige klachten veroorzaken. Wel stellen de onderzoekers dat er nog openstaande vragen zijn die beter onderzocht moeten worden.
Onderzoekers laten van zich horen
Tijdens de pandemie droegen coronavaccins sterk bij aan het voorkomen van ernstige ziekte en sterfte.
Net als bij andere medicijnen en vaccins kunnen er bijwerkingen optreden.
Bekende bijwerkingen worden daarom gemonitord en geanalyseerd door gezondheidsinstanties.
Toch zeggen verschillende wetenschappers dat er nog onduidelijkheid is over bepaalde aanhoudende klachten die mensen na vaccinatie melden.
Je kunt dan denken aan extreme vermoeidheid, concentratieproblemen en zenuwpijn.
Sommige patiënten geven aan dat hun klachten kort na een coronavaccinatie begonnen.
Of het vaccin daar de oorzaak van is, staat lang niet altijd vast.
Juist dat mogelijke verband willen onderzoekers beter ontrafelen.
Wat er bij Yale gebeurt
Een voorbeeld uit het journalistieke onderzoek komt van de Amerikaanse Yale-universiteit.
Daar bestuderen wetenschappers al geruime tijd mensen met postcovid, ook wel long covid genoemd.
In 2022 besloten ze daarnaast te kijken naar mensen met langdurige klachten na vaccinatie tegen corona.
Sommige onderzoekers spreken in dat verband van het postvaccinatiesyndroom, afgekort PVS.
Het gaat om een bundel klachten waarvan oorzaak en afbakening nog onderwerp van studie zijn.
De vraag was onder meer of er meetbare veranderingen in het lichaam van deze patiënten te vinden zijn.
Publiceren blijkt lastig
Volgens de betrokken onderzoekers verliep het publiceren van studies over postcovid relatief soepel.
Maar zodra het ging om klachten na vaccinatie, merkten ze een duidelijk verschil.
Resultaten die met vergelijkbare methoden waren verzameld, waren moeilijker onder te brengen bij wetenschappelijke tijdschriften.
Hoogleraar neurowetenschappen David Putrino, verbonden aan het Mount Sinai-ziekenhuis in New York, vertelde aan Pointer dat de werkwijze nauwelijks was aangepast.
Toch bleek publiceren van die nieuwe studies veel stroever te gaan.
Volgens hem draaide het verschil vooral om de aandoening die onder de loep lag.
Wat zagen de onderzoekers?
De Yale-groep deelde in februari 2025 voorlopige bevindingen.
Ze beschreven veranderingen in het bloed en het immuunsysteem bij een kleine groep patiënten.
Dat kan aanleiding zijn voor vervolgonderzoek.
Tegelijk gaven de onderzoekers zelf aan dat het onderzoek nog in een vroeg stadium zat.
De onderzoeksgroep was klein en de resultaten moesten nog worden bevestigd in grotere studies.
Daarom kun je nog geen harde conclusies trekken over een oorzakelijk verband tussen de vaccinatie en de beschreven klachten.
Een biologisch verschil bij patiënten vinden is namelijk iets anders dan aantonen wat dat verschil veroorzaakt.
Debat over mogelijke bloedstolsels
Ook Zweedse onderzoekers liepen volgens Pointer tegen weerstand aan.
Hoogleraar Per Hammarström en onderzoeker Sofie Nyström onderzochten het spike-eiwit van het coronavirus.
Ze keken of dit eiwit onder bepaalde omstandigheden kan bijdragen aan bloedstolsels die lastig af te breken zijn.
De onderzoekers dachten dat hun bevindingen mogelijk relevant konden zijn voor het begrijpen van bijwerkingen.
Maar tijdens de peerreview ontstond discussie over die gedachtegang.
Beoordelaars vonden de mogelijke link met vaccinbijwerkingen onvoldoende onderbouwd en maakten zich zorgen over de maatschappelijke impact van zulke claims.
De onderzoekers kozen er uiteindelijk voor de verwijzing naar mogelijke vaccinbijwerkingen uit hun publicatie te halen.
Voorzichtigheid of druk van buitenaf?
Die gebeurtenissen roepen een lastige vraag op.
Wanneer is kritiek gewoon een normaal onderdeel van wetenschappelijke kwaliteitsbewaking, en wanneer voelt het als een rem op het stellen van relevante onderzoeksvragen?
Wetenschappelijke tijdschriften laten artikelen toetsen door andere experts.
Die beoordeling moet fouten, onduidelijke interpretaties en te boude uitspraken eruit filteren.
Dat is cruciaal, zeker in medisch onderzoek.
Tegelijk moet er ruimte blijven om nieuwe hypothesen te verkennen.
Ook als resultaten gevoelig liggen.
De wetenschappers die Pointer sprak, hebben het gevoel dat dit evenwicht soms zoek raakt.
Hun ervaringen zijn echter op zichzelf geen bewijs voor een georganiseerde pogingen om informatie te onderdrukken.
In Nederland ook voorstellen afgewezen
Niet alleen in het buitenland spelen dit soort problemen.
Ook in Nederland zijn onderzoekers teleurgesteld over het uitblijven van financiering.
Bijwerkingencentrum Lareb diende samen met onder meer Amsterdam UMC, de Rijksuniversiteit Groningen en Erasmus MC verschillende onderzoeksvoorstellen in.
Daarmee wilden ze meer duidelijkheid krijgen over langdurige klachten die mensen na vaccinatie melden.
Zo wilden ze in kaart brengen hoe vaak die klachten voorkomen en welke biologische processen mogelijk meespelen.
De voorstellen gingen naar ZonMw, de organisatie die gezondheidsonderzoek financiert.
Beide aanvragen werden afgekeurd.
Lareb-directeur teleurgesteld
Agnes Kant, directeur van Bijwerkingencentrum Lareb, zegt in het onderzoek dat ze teleurgesteld was over de afwijzingen.
Volgens haar ging het om vragen waar patiënten en artsen juist duidelijkheid over zoeken.
Ook immunoloog Jeroen den Dunnen (Amsterdam UMC) is kritisch.
Hij vindt de onderbouwing voor de afwijzingen niet overtuigend.
Daardoor ontstond volgens hem een lastige spagaat.
Om klachten goed te kunnen onderzoeken, moet je eerst weten hoe vaak ze voorkomen.
Maar zelfs een voorstel om juist dát te onderzoeken, kreeg geen geld.
Volgens de betrokken onderzoekers kan belangrijke kennis zo onnodig op zich laten wachten.
Wat betekent dit voor mensen met klachten?
Voor wie na een vaccinatie langdurige gezondheidsproblemen ervaart, is het gebrek aan helderheid extra frustrerend.
Je wilt weten waar je klachten vandaan komen.
Ook hopen mensen op betere mogelijkheden voor onderzoek, begeleiding en behandeling.
Tegelijk is zorgvuldigheid belangrijk.
Als iemand na vaccinatie ziek wordt, is dat niet automatisch een bewijs dat de prik de oorzaak is.
Gezondheidsproblemen kunnen ook een andere oorsprong hebben of toevallig in dezelfde periode ontstaan.
Om oorzakelijke verbanden te ontrafelen, heb je goed opgezette studies nodig die ook alternatieve verklaringen meenemen.
Precies daarom pleiten de betrokken wetenschappers voor degelijk vervolgonderzoek.
Coronavaccins hebben ook talloze levens gered
Bij de discussie over mogelijke bijwerkingen hoort een belangrijke nuance.
Coronavaccins boden tijdens de pandemie bescherming tegen ernstige ziekte, ziekenhuisopnames en sterfte.
Dat wordt door veel onderzoek ondersteund.
De ervaringen van onderzoekers die mogelijke bijwerkingen bestuderen, veranderen dat niet automatisch.
Tegelijk betekent bewezen werkzaamheid niet dat je mogelijke nadelen moet negeren.
Beide onderwerpen kunnen naast elkaar bestaan.
Een werkend medicijn of vaccin heeft voordelen, maar kan ook risico’s kennen.
Het is dus belangrijk om beide kanten zorgvuldig te onderzoeken.
Waarom openheid in onderzoek telt
De discussie raakt aan iets groters: vertrouwen in de wetenschap.
Mensen moeten erop kunnen rekenen dat medische producten grondig tegen het licht worden gehouden.
Daar hoort aandacht voor zowel baten als risico’s bij.
Onderzoekers moeten tegelijk voorzichtig zijn met voorlopige uitkomsten.
Als kleine studies te snel als doorslaggevend bewijs worden gepresenteerd, kunnen er verkeerde conclusies ontstaan.
Dat kan onnodige onrust veroorzaken.
Maar als relevante vragen juist onvoldoende worden onderzocht, tast dat het vertrouwen óók aan.
Transparantie en zorgvuldigheid zijn allebei essentieel.
Hoe nu verder?
Het journalistieke onderzoek van Pointer, Trouw en The Investigative Desk bundelde ervaringen van verschillende wetenschappers.
Daardoor laait de discussie over ruimte voor onderzoek naar mogelijke vaccinbijwerkingen weer op.
Of dit leidt tot nieuwe financiering of andere keuzes bij tijdschriften, is nog niet duidelijk.
Ook blijven er medische vraagstukken openstaan.
De betrokken onderzoekers hopen dat hun ervaringen aanleiding zijn om de onderzoeksmogelijkheden opnieuw te bekijken.
Belangrijke vragen blijven liggen
De kern van het verhaal is niet dat coronavaccins als geheel gevaarlijk zouden zijn.
Daarvoor is geen bewijs geleverd.
De kern is dat wetenschappers die specifieke langdurige klachten na vaccinatie willen onderzoeken, zeggen tegen drempels aan te lopen.
En dat werpt vragen op over hoe onderzoek wordt beoordeeld, gepubliceerd en gefinancierd.
Juist bij onderwerpen die veel mensen raken, is het belangrijk dat onderzoek onafhankelijk, transparant en met zorg kan plaatsvinden.
Alleen dan kun je vaststellen welke klachten echt met vaccinatie samenhangen en welke een andere oorzaak hebben.
Wat vind jij? Moet er extra geld komen voor onafhankelijk onderzoek naar mogelijke langdurige bijwerkingen van coronavaccins?
